Υπάρχουν δημιουργοί που απλώς πέρασαν από τον ελληνικό κινηματογράφο, και υπάρχει και ο Αλέκος Σακελλάριος: ο απόλυτος «αρχιτέκτονας» και, για τους περισσότερους, ο κορυφαίος σκηνοθέτης που γέννησε ποτέ αυτή η χώρα. Άνθρωπος με πηγαία, σπάνια ευφυΐα και αστείρευτο ταλέντο, είναι εκείνος που ουσιαστικά πήρε στις πλάτες του μια ολόκληρη εποχή και τη μετέτρεψε στη «χρυσή σελίδα» του δικού μας σινεμά, σμίγοντας με τον πιο γλυκό τρόπο το γέλιο με τη νοσταλγία.

Μέσα από το δικό του, μοναδικό όραμα και το αλάνθαστο ένστικτό του, αναδείχθηκαν και μεγάλωσαν όλοι οι μύθοι της μεγάλης οθόνης: η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Μάρθα Καραγιάννη, η Τζένη Καρέζη, ο Κώστας Χατζηχρήστος και αμέτρητοι άλλοι σπουδαίοι ηθοποιοί.

Οι ταινίες του δεν ήταν απλώς εμπορικές επιτυχίες των δεκαετιών του ’50 και του ’60· ήταν και παραμένουν ζωντανά κομμάτια της ελληνικής κουλτούρας που μέχρι και σήμερα, τόσα χρόνια μετά, απολαμβάνουμε με την ίδια ακριβώς λαχτάρα και το ίδιο πλατύ χαμόγελο, όσες φορές κι αν τις πετύχουμε στην τηλεόραση:

• «Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο»
• «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο»
• «Η θεία από το Σικάγο»

Όμως, ο Σακελλάριος δεν ήταν μόνο ένας σπουδαίος σκηνοθέτης. Η δημοσιογραφία ήταν η άλλη μεγάλη, ισότιμη αγάπη της ζωής του. Από τα μαθητικά του κιόλας χρόνια, όταν άρχισε να γράφει άρθρα στη δική του εφημερίδα «Μαθητής», και για τα επόμενα 60 χρόνια, κρατούσε σχεδόν πάντα μια μόνιμη, κοφτερή στήλη χρονογραφήματος σε μεγάλα περιοδικά και εφημερίδες της χώρας.

Φυσικά, αυτό το μοναδικό χάρισμα της γραφής δεν το περιόρισε μόνο στα στενά όρια του ρεπορτάζ, αλλά το αποτύπωσε με τεράστια επιτυχία στη θεατρική συγγραφή εκατοντάδων έργων, καθώς και σε αξεπέραστα, σπαρταριστά κείμενα για επιθεωρήσεις.

Η ιστορία του: Από τα «σκονισμένα» θρανία στη Νομική και το ρεπορτάζ

Η πορεία του ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια, δείχνοντας από νωρίς την έλξη του προς τις τέχνες και τον γραπτό λόγο. Όπως συμβαίνει συχνά με τα μεγάλα καλλιτεχνικά πνεύματα, ο Σακελλάριος δεν τα πήγαινε και τόσο καλά με το παραδοσιακό σχολείο, περνώντας τις τάξεις του Γυμνασίου με το ζόρι.

Αυτό που τον μάγευε πραγματικά ήταν οι θεατρικές παραστάσεις που οργάνωνε ο ίδιος, καθώς και η μαθητική εφημερίδα «Μαθητής» που είχε στήσει με έναν φίλο του – μια πρωτοποριακή κίνηση για την εποχή, που είχε τεράστια απήχηση.

Παρά τις χαμηλές σχολικές επιδόσεις, κατάφερε να μπει στη Νομική Σχολή και να πάρει το πτυχίο του, χωρίς όμως να έχει την παραμικρή πρόθεση να ασκήσει ποτέ τη δικηγορία.

• Το πρώτο ποίημα: Όταν ήταν ακόμα φοιτητής, έστειλε ένα ποίημά του στον εκδότη της «Καθημερινής». Το ταλέντο του ξεχώρισε αμέσως και κέρδισε τη δική του μόνιμη στήλη.
• Η δημοσιογραφική διαδρομή: Εργάστηκε με επιτυχία ως ρεπόρτερ και χρονογράφος, ενώ αργότερα έγινε εκδότης των δικών του περιοδικών, όπως η «Πρωτεύουσα» και το «Σαββατοκύριακο».
• Ο στιχουργός των μεγάλων επιτυχιών: Έγραψε αμέτρητους στίχους για το θέατρο και το σινεμά, που έγιναν τεράστιες ραδιοφωνικές επιτυχίες. Ποιος δεν έχει σιγοτραγουδήσει το «Πες μου μια λέξη», το «Τράβα μπρος», το «Νιάου νιάου βρε γατούλα» ή το «Γαρύφαλλο στο αυτί»;

Η τηλεόραση, το βιβλίο και η «γροθιά» στην εξουσία

Η τηλεόραση αποτέλεσε έναν ακόμα μεγάλο σταθμό στην καριέρα του, και μάλιστα από τα πρώτα βήματα της δημιουργίας της στην Ελλάδα. Έγραψε και σκηνοθέτησε πάνω από 40 τηλεοπτικές κωμωδίες (όπως το «Μια Αθηναία στην Αθήνα» και ο «Δόκτωρ Τικ»), ενώ παρουσίασε και δικές του πετυχημένες ψυχαγωγικές εκπομπές, όπως «Η παλιά επιθεώρηση» και το «Εγώ Κι Εγώ».

Μετά από αυτή την τεράστια διαδρομή, ήρθε και το βιβλίο. Στο ανθολόγιό του με τίτλο «Λες Κι Ήταν Χθες» (κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Σμυρνιωτάκη), κατέγραψε με απόλυτη πειστικότητα τις καλύτερες κινηματογραφικές στιγμές του παρελθόντος. Πρόκειται για ένα αυθεντικό ιστορικό ντοκουμέντο που μεταφέρει στον αναγνώστη το κλίμα και τα παρασκήνια πίσω από τις κάμερες.

Ο Αλέκος Σακελλάριος ήταν ένας βαθιά πολύπλευρος άνθρωπος. Μέσα από τη γραφή του περνούσε πολλαπλά, αιχμηρά μηνύματα με κοινωνικοπολιτικά σχόλια που αποτελούσαν «γροθιά» προς την εξουσία της εποχής, χωρίς ποτέ να κουράζει τον θεατή. Ταινίες-σταθμοί αποδεικνύουν αυτή του την ανάγκη για σάτιρα και κοινωνική κριτική:

• «Οι Γερμανοί ξανάρχονται»
• «Η κόρη μου η σοσιαλίστρια»
• «Υπάρχει και φιλότιμο»
• «Καλώς ήρθε το δολάριο»
• «Ο σπαγκοραμμένος»
• «Θανασάκης ο πολιτευόμενος»

Τραγελαφικά & Παρασκήνια: Η «τρέλα» πίσω από τις κάμερες

Ο Σακελλάριος δεν έγραφε απλώς κωμωδίες, αλλά ζούσε μέσα σε αυτές. Οι ιστορίες από τα γυρίσματα και την καθημερινότητά του αποδεικνύουν ότι το πηγαίο χιούμορ του δεν είχε όρια.

• Το απίστευτο τρολάρισμα στον Φίνο: Όταν ο Σακελλάριος έγραψε το «Λατέρνα, φτώχεια και φιλότιμο», ο Φίνος δεν ήθελε καθόλου να τη γυρίσει, θεωρώντας ότι οι λατέρνες ήταν ξεπερασμένες και το φιλμ θα αποτύγχανε παταγωδώς. Ο Σακελλάριος επέμεινε τόσο πολύ, που τελικά ο Φίνος υποχώρησε. Όταν η ταινία έσπασε τα ταμεία, ο Σακελλάριος έστειλε στον Φίνο μια… αληθινή λατέρνα στο γραφείο του με ένα σημείωμα που έγραφε: «Για να μετράς τις εισπράξεις!».
• Πώς «έκλεψε» το «Γαρύφαλλο στο αυτί»: Το πασίγνωστο τραγούδι γράφτηκε με έναν εντελώς τρελό τρόπο. Ο Σακελλάριος περπατούσε στον δρόμο και είδε έναν νεαρό μανάβη να έχει ένα γαρύφαλλο πίσω από το αυτί του και να φωνάζει. Του ήρθε αμέσως η έμπνευση, σταμάτησε στη μέση του δρόμου, έβγαλε ένα πακέτο τσιγάρα και έγραψε τους πρώτους στίχους πάνω στο κουτί!
• Η «μάχη» για το ξύλο της Αλίκης: Στα γυρίσματα της ταινίας «Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο», η σκηνή με τα χαστούκια του Παπαμιχαήλ στην Αλίκη ήταν πέρα για πέρα αληθινή. Η Βουγιουκλάκη έκλαιγε και αρνούνταν να συνεχίσει, αλλά ο Σακελλάριος, με το γνωστό αυστηρό αλλά χιουμοριστικό του ύφος, της είπε: «Αλίκη μου, το σινεμά θέλει θυσίες. Κι αν δεν φας αληθινό χαστούκι, ο κόσμος από κάτω δεν θα γελάσει!».
• Ο σκηνοθέτης που έγινε… κομπάρσος: Λόγω της τεράστιας υποκριτικής του φλέβας, ο Σακελλάριος δεν άντεχε να μένει μόνο πίσω από την κάμερα. Σε πάρα πολλές ταινίες του έκανε κρυφά περάσματα (cameos) ως κομπάρσος —κάτι σαν τον Άλφρεντ Χίτσκοκ της Ελλάδας— υποδυόμενος τον περαστικό, τον πελάτη σε μια ταβέρνα ή τον επιβάτη ενός τρένου, απλώς για να κάνει πλάκα στους ηθοποιούς του!

Τι είπαν για τον «Μάστορα»: Μεγάλες προσωπικότητες εξομολογούνται

Οι άνθρωποι που έζησαν, γέλασαν και μεγάλωσαν δίπλα του, είχαν πάντα να πουν μια ξεχωριστή κουβέντα για την ευφυΐα και το ταλέντο του Αλέκου Σακελλάριου.

• Αλίκη Βουγιουκλάκη: «Ο Αλέκος δεν μου έμαθε απλώς πώς να στέκομαι μπροστά στην κάμερα. Μου έμαθε πώς να κλέβω την καρδιά του θεατή. Ήταν ο κινηματογραφικός μου πατέρας και ο άνθρωπος που ήξερε τις αδυναμίες μου πριν τις καταλάβω εγώ η ίδια.»
• Δημήτρης Χορν: «Ο Σακελλάριος είχε ένα σπάνιο χάρισμα που ελάχιστοι είχαν στην Ευρώπη: μπορούσε να γράψει μια συγκλονιστική ατάκα πάνω σε ένα πακέτο τσιγάρα, να τη δώσει στον ηθοποιό πέντε λεπτά πριν το γύρισμα, κι αυτή η ατάκα να μείνει στην ιστορία για πάντα.»
• Φιλοποίμην Φίνος: «Αν ο ελληνικός κινηματογράφος απέκτησε θεμέλια, αυτά τα θεμέλια τα έβαλε η πένα του Αλέκου. Όταν διαφωνούσαμε για μια ταινία, στο τέλος πάντα είχε δίκιο εκείνος. Ήξερε τι ήθελε ο κόσμος πριν το ζητήσει ο ίδιος ο κόσμος.»
• Τζένη Καρέζη: «Στα γυρίσματα με τον Αλέκο δεν ένιωθες ποτέ ότι δουλεύεις. Ένιωθες ότι είσαι μέρος μιας μεγάλης γιορτής. Είχε τον τρόπο να βγάζει από μέσα σου τον καλύτερό σου εαυτό, χωρίς να σε πιέζει, μόνο με το χιούμορ και την καθοδήγησή του.»
• Μάνος Χατζιδάκις: «Ο Αλέκος είχε τον ρυθμό μέσα του. Όταν μου έδινε στίχους για να τους μελοποιήσω, η μουσική έβγαινε μόνη της από τις λέξεις του. Δεν έγραφε απλώς τραγούδια, έγραφε την ίδια τη ζωή της Αθήνας.»

Οι σημαντικότεροι σταθμοί της ζωής του

• 1935: Ανεβαίνει η πρώτη του θεατρική επιθεώρηση με τίτλο «Βασιλιά του χαλβά» από τον Πέτρου Κυριακού στο Θέατρο «Κοτοπούλη».
• 200 Θεατρικά: Ο συνολικός αριθμός των θεατρικών έργων που υπέγραψε κατά τη διάρκεια της ζωής του πλησιάζει τα 200.
• Αυτοδίδακτος Σκηνοθέτης: Ξεκίνησε το 1946 με την ταινία «Παπούτσι από τον τόπο σου», εγκαινιάζοντας τη μεγάλη, πολυετή συνεργασία του με τον Φιλοποίμενα Φίνου.
• 60 Ταινίες: Υπέγραψε 60 από τις πιο εμπορικές, ποιοτικές και αλησμόνητες ταινίες του σινεμά μας.
• 2.000 Τραγούδια: Έγραψε τους στίχους σε περίπου 1.800 με 2.000 διαχρονικά τραγούδια.
• Life Facts: Γεννήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 1913 στην Αθήνα, έζησε στον Άγιο Παντελεήμονα στην Αχαρνών και έφυγε από τη ζωή στις 28 Αυγούστου 1991. Παντρεύτηκε 3 φορές και απέκτησε 2 παιδιά από τον πρώτο του γάμο.
• Οι μεγάλοι Φίλοι: Ο Χρήστος Γιαννακόπουλος (συγγραφικός του σύντροφος σε ταινίες και θέατρο) και ο παραγωγός Φιλοποίμενας Φίνου ήταν οι δύο μεγαλύτεροι συνεργάτες και φίλοι του.

Επίλογος: Το αιώνιο βραβείο από το κοινό

Ο Αλέκος Σακελλάριος σκηνοθέτησε κυρίως αισθηματικές κωμωδίες με κύριο χαρακτηριστικό τη σάτιρα, αποτυπώνοντας την καθημερινότητα και την προσωπικότητα του μέσου Έλληνα. Ήταν ένας γεννημένος κυνηγός ταλέντων, και πολλοί σπουδαίοι ηθοποιοί του χρωστούν την ανάδειξη της καριέρας τους.

Αυτό ο ογκόλιθος της τέχνης τιμήθηκε με αμέτρητα ελληνικά και ξένα βραβεία για τη δράση του. Όμως, το μεγαλύτερο βραβείο είναι αυτό που του δίνουμε όλοι εμείς, οι θεατές, που βλέπουμε μέχρι σήμερα τις ταινίες του με το ίδιο ακριβώς ενδιαφέρον, όσες φορές κι αν τις έχουμε απολαύσει στο παρελθόν.

---

Βίντεο – Αφιέρωμα: Αλέκος Σακελλάριος

Ο Αλέκος Σακελλάριος παρουσιάζει και σχολιάζει τα πρώτα βήματα του ελληνικού κινηματογράφου

---

Πηγές

• Εκδόσεις Σμυρνιωτάκη: Ανθολόγιο κινηματογραφικών στιγμών «Λες κι ήταν χθες».
• Ιστορικό Αρχείο Φίνος Φιλμ: Στοιχεία φιλμογραφίας και συνεργασίας.
• Αρχείο Ελλήνων Σκηνοθετών: Βιογραφικά δεδομένα και καταγραφή θεατρικού έργου.

---

Σημείωση: Το παρόν άρθρο – αφιέρωμα για τον Αλέκο Σακελλάριο θα ανανεώνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα ανάλογα με την εισροή νέων πληροφοριών από αξιόπιστες πηγές που αφορούν τον σκηνοθέτη. Το κείμενο αποτελεί μέρος της στήλης «Μορφές Τέχνης» του YoungPeople.gr.