Η βαρεμάρα πρέπει να γίνει αποδεκτή ως ένα αναπόφευκτο γεγονός, ακριβώς όπως η βαρύτητα της γης. Πολλοί λένε πως δεν υπάρχει μεγάλη λύση, αφού για το υπαρξιακό πρόβλημα της βαρεμάρας έτσι κι αλλιώς κανείς δεν βρήκε το απόλυτο αντίδοτο.

«Τι μπορεί να είναι υπαρξιακά πιο ενοχλητικό από τη βαρεμάρα;», αναρωτιούνται συχνά οι φιλόσοφοι. Αλλά και τι πιο επινοητικό; Ο Γερμανός δραματουργός Γκέοργκ Μπίχνερ (Georg Büchner) είχε γράψει χαρακτηριστικά:

«Και τι δεν επινόησαν οι άνθρωποι επειδή βαριόντουσαν! Διαβάζουν από βαρεμάρα, παίζουν από βαρεμάρα, ερωτεύονται από βαρεμάρα και τελικά πεθαίνουν από βαρεμάρα».

Οι Νέοι Σήμερα… Ή Αλλιώς: «Βαριέμαι που Ζω»

Οι νέοι σήμερα… Ω, εμείς οι νέοι σήμερα! Βαριόμαστε πολύ. Τόσο πολύ που πολλές φορές δεν μπορούμε να κρατήσουμε τα μάτια μας ανοιχτά από την εξάντληση της… απραξίας. Άλλες φορές χαμογελάμε ειρωνικά μόνο και μόνο από ανία. Ή απλώς χαζεύουμε στο κενό.

Μεσημεριανή λιακάδα έξω, αθάνατη Ελλάδα. Air condition στο φουλ μέσα, αθάνατος Έλληνας, παρέα με έναν νερουλιασμένο φραπέ ή έναν κρύο freddo που τον λιβανίζουμε από το πρωί. Δίκιο έχετε, αλλά η αλήθεια είναι μία: βαριόμαστε αφόρητα.

Το καθημερινό πρόγραμμα συχνά θυμίζει μια λούπα επανάληψης:

• Η κλασική ιεροτελεστία: Ύπνος, φαγητό, λίγο χάζι στην οθόνη και άντε πάλι από την αρχή.
• Το «ντέρμπι» της καφετέριας: Ατελείωτες ώρες πάνω από ένα τάβλι ή μια οθόνη κινητού, συζητώντας για τα ίδια και τα ίδια. Προσοχή, βέβαια: καφές, τάβλι και scrolling μαζί θέλουν μαεστρία, γιατί αν τα εξαντλήσεις όλα ταυτόχρονα, μετά πραγματικά δεν θα έχεις τι άλλο να κάνεις!
• Οι «φιλόσοφοι» της παρέας: Εκείνοι που πάντα έχουν έτοιμη τη θεωρία για το πώς πρέπει να ζεις, πώς χάνεις τον χρόνο σου και πώς «με τα λόγια χτίζεις ανώγια και κατώγια». Μόνο που στην πράξη, όλοι στο ίδιο τραπέζι καταλήγουμε να χασμουριόμαστε.

Όλοι ανήκουμε, ηθελημένα ή μη, σε μια κατηγορία: φοιτητές, εργαζόμενοι, άνεργοι, freelancers. Και κάθε μία από αυτές τις κατηγορίες πλήττεται από ένα εντελώς διαφορετικό είδος βαρεμάρας.

Τι Είναι Όμως η Βαρεμάρα; Από την «Ακηδία» στο Σήμερα

Αν ανοίξεις μια μηχανή αναζήτησης και πληκτρολογήσεις τη λέξη, θα βρεις δεκάδες ορισμούς. Στην πραγματικότητα, η βαρεμάρα είναι μια εσωτερική κατάσταση του μυαλού, αλλά ταυτόχρονα και ένα κυρίαρχο πολιτισμικό χαρακτηριστικό της εποχής μας. Σε έναν κόσμο που κινείται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, εμείς συχνά προσπαθούμε απλώς να «σκοτώσουμε» τον χρόνο.

Ιστορικά και φιλοσοφικά, το φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες:

• Η αρχαία «ακηδία»: Η πιο κοντινή έννοια στα αρχαία ελληνικά για την κατάσταση αυτή είναι η ακηδία (από το στερητικό «α-» και το κῆδος, που σημαίνει φροντίδα, μέριμνα, ενδιαφέρον). Ακηδία σήμαινε κυριολεκτικά η έλλειψη ενδιαφέροντος για τη ζωή και την ψυχή.
• Η μελαγχολία της Αναγέννησης: Αργότερα, κατά την Αναγέννηση, η ακηδία μεταμορφώθηκε στην έννοια της μελαγχολίας. Ενώ όμως η μελαγχολία θεωρούνταν μια κατάσταση του σώματος που μπορούσε να εμπνεύσει ποιητές και καλλιτέχνες, η ακηδία αφορούσε την πνευματική αδράνεια.
• Η σύγχρονη ανία: Μετά τον 14ο αιώνα και κυρίως στη βιομηχανική και μεταβιομηχανική εποχή, όλες αυτές οι υπαρξιακές αναζητήσεις συμπυκνώθηκαν στη λέξη που λέμε σήμερα καθημερινά: βαρεμάρα.

Από Πού Ξεκινά η Βαρεμάρα; Το Παράδοξο των Δύο Άκρων

Συνήθως θεωρούμε ότι η βαρεμάρα πηγάζει από ένα προσωπικό ελάττωμα του χαρακτήρα — ότι κάποιος είναι τεμπέλης, αδιάφορος ή ανώριμος. Αυτή η προσέγγιση, όμως, αγνοεί το γεγονός ότι ο έξω κόσμος παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο. Η βαρεμάρα είναι σε τεράστιο βαθμό ένα κοινωνικό και πολιτισμικό σύμπτωμα.

Κοινωνικά μιλώντας, οι νέοι σήμερα βαριούνται για δύο διαμετρικά αντίθετους λόγους:

1. Όταν δεν έχουμε τίποτα να κάνουμε (Η ανία της επανάληψης)

Όλα μας φαίνονται ίδια. Μια ακόμα βόλτα στο ίδιο στέκι, τα ίδια πρόσωπα, οι ίδιες συζητήσεις. Καθόμαστε στον καναπέ χαζολογώντας με τις ώρες, σε σημείο που μας πιάνει μια υπαρξιακή ματαιότητα και μια διάθεση παραίτησης. Όταν το περιβάλλον δεν προσφέρει κίνητρα, ευκαιρίες ή ουσιαστικά ερεθίσματα, ο εγκέφαλος «κατεβάζει διακόπτες».

2. Όταν έχουμε πάρα πολλά να κάνουμε (Το burnout της υπερφόρτωσης)

Αυτό είναι το μεγάλο παράδοξο της γενιάς μας. Έχουμε εξεταστικές, projects, deadlines, απανωτά emails, υποχρεώσεις και έναν διαρκή αγώνα επιβίωσης. Όταν πέφτουν όλα μαζί πάνω σου και νιώθεις ότι πνίγεσαι χωρίς να ξέρεις από πού να ξεκινήσεις, ο μηχανισμός άμυνας του οργανισμού είναι ένας: βαριέσαι και μόνο στη σκέψη να κάνεις το πρώτο βήμα! Η βαρεμάρα εδώ δεν είναι έλλειψη δουλειάς, αλλά συναισθηματική υπερφόρτωση.

Η Ψηφιακή Παγίδα: Doomscrolling και Ψεύτικη Ντοπαμίνη

Σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και ο σύγχρονος ψηφιακός κόσμος:

• Το endless feed: Ανοίγεις το κινητό «για δύο λεπτά» και ξαφνικά έχουν περάσει τρεις ώρες βλέποντας 15δευτερα βίντεο που ξεχνάς στο επόμενο δευτερόλεπτο.
• Η διάσπαση προσοχής: Ο εγκέφαλός μας έχει συνηθίσει σε τόσο γρήγορες εναλλαγές εικόνων, που όταν καλείται να διαβάσει ένα βιβλίο, να δει μια ταινία ή απλώς να καθίσει ήσυχα, αντιδρά με έντονη βαρεμάρα.
• Η ψευδαίσθηση της σύνδεσης: Όσο περισσότερο καταναλώνουμε παθητικό περιεχόμενο, τόσο λιγότερη διάθεση έχουμε να βγούμε έξω, να δημιουργήσουμε και να ζήσουμε πραγματικές εμπειρίες.

Μπορεί η Βαρεμάρα να Γίνει Δημιουργική;

Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, η βαρεμάρα δεν είναι απαραίτητα εχθρός. Οι ψυχολόγοι και οι νευροεπιστήμονες επισημαίνουν ότι όταν επιτρέπουμε στον εγκέφαλό μας να βαρεθεί —χωρίς να πιάνουμε αμέσως το smartphone για να καλύψουμε το κενό— συμβαίνει κάτι μαγικό:

• Ενεργοποιείται η φαντασία: Το μυαλό ψάχνει διεξόδους, γεννά ιδέες, κάνει απρόσμενες συνδέσεις και σκέφτεται λύσεις σε προβλήματα που πριν αγνοούσαμε.
• Έρχεται η απαραίτητη αποσυμπίεση: Η ανία είναι το φυσικό διάλειμμα του εγκεφάλου από τον διαρκή βομβαρδισμό πληροφοριών.
• Ξεκαθαρίζουν τα «θέλω» μας: Όταν βαριέσαι τα πάντα γύρω σου, είναι η καλύτερη στιγμή για να αναρωτηθείς: «Τι είναι αυτό που πραγματικά θα μου έδινε ενέργεια αυτή τη στιγμή;»

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα πιάσεις τον εαυτό σου να αγναντεύει το ταβάνι λέγοντας «βαριέμαι», μην τρέξεις να χαθείς στην οθόνη. Άσε τη σκέψη σου να ταξιδέψει. Ίσως η πιο πρωτότυπη ιδέα της ζωής σου να κρύβεται ακριβώς πίσω από το επόμενο χασμουρητό σου.

---

Σημείωση: Το παρόν άρθρο συνδυάζει χιουμοριστική διάθεση και κοινωνικό σχολιασμό γύρω από τις συνήθειες της νέας γενιάς. Στόχος του είναι να προσεγγίσει με αυτοσαρκασμό και προβληματισμό τη σύγχρονη καθημερινότητα, χωρίς διάθεση απόλυτων γενικεύσεων.