Στη σημερινή εποχή, είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η τεχνολογία αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου. Με το πέρασμα του χρόνου, η τεχνολογία εξελίσσεται όλο και περισσότερο, δεν μένει δηλαδή σε ένα στάσιμο σημείο.

Αυτό επηρεάζει τόσο τη ζωή των μικρών όσο και των μεγάλων, από τον ιδιωτικό μέχρι και τον δημόσιο τομέα. Φυσικά, η τεχνολογία αποτέλεσε τον θεμελιώδη πυρήνα για διάφορα θετικά φαινόμενα, όπως είναι η επαγγελματική αποκατάσταση και η ευαισθητοποίηση.

Ένα ζήτημα που αφορά άμεσα την κοινωνία, εκτός από τα προαναφερθέντα, είναι τα πρότυπα που διαμορφώνονται μέσω της τεχνολογίας. Η συχνή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από ανήλικα παιδιά επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ψυχολογία τους.

Αυτό οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι βλέπουν αναρτημένες φωτογραφίες που η κοινωνία έχει κατατάξει ως τον «ιδανικό» τύπο ομορφιάς. Κατά πόσο, όμως, τα ιδανικά αυτά αγγίζουν την πραγματικότητα; Και ποιος είναι άραγε ο ρόλος της τεχνολογίας σε όλο αυτό;

Πρότυπα στην αρχαιότητα

Για να κατανοήσουμε καλύτερα την επίδραση της τεχνολογίας στα πρότυπα της εποχής μας, πρέπει να έχουμε μια ολοκληρωμένη εικόνα του ζητήματος. Για να το πετύχουμε αυτό, αξίζει να κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν.

Συγκεκριμένα, στην αρχαία Ελλάδα, τα ιδεώδη για τη γυναικεία ομορφιά ήταν αρκετά διαφορετικά απ’ ό,τι είναι σήμερα. Μέσα από διάφορες τοιχογραφίες και πολλά άλλα έργα τέχνης που απεικονίζουν γυναικείες μορφές, μπορεί κανείς να αντιληφθεί τα πρότυπα της αρχαιοελληνικής ομορφιάς.

Για τους αρχαίους Έλληνες, λοιπόν, η ομορφιά είχε ως βάση την εμφάνιση της Αφροδίτης, η οποία είναι εξάλλου η θεά της ομορφιάς. Το γυναικείο πρότυπο προέβλεπε μια γυναίκα με καμπύλες, γεγονός που μαρτυρούν άφθονα αγάλματα. Τα αγάλματα αυτά παρουσιάζουν ρεαλιστικά σώματα γυναικών, χωρίς να προωθούν κάποια απίθανη προδιαγραφή για την απόκτησή τους.

Τα πιο πρόσφατα χρόνια

Ακόμη και στα πιο πρόσφατα χρόνια, και συγκεκριμένα πριν το 2000, οι άνθρωποι εκτιμούσαν περισσότερο τη φυσική ομορφιά. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται από διάφορες ταινίες οι οποίες κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή. Οι γυναίκες προτιμούσαν ένα πιο καθημερινό μακιγιάζ, το οποίο και προωθούσαν στις ταινίες αυτές. Ωστόσο, τότε δεν υπήρχε το διαδίκτυο και η τεχνολογία δεν είχε την επίδραση που έχει τώρα.

Η πλαστική χειρουργική, επίσης, δεν ήταν όσο συνηθισμένη είναι σήμερα. Με άλλα λόγια, δεν υπήρχαν τα σημερινά εργαλεία για να επεξεργαστούν μαζικά τις φωτογραφίες τους και να τροποποιήσουν την εμφάνισή τους. Αντιθέτως, σήμερα όλα όσα βοηθάνε τους ανθρώπους να δημιουργήσουν μια παραποιημένη εκδοχή του εαυτού τους αποτελούν καθημερινό φαινόμενο.

Η κυριαρχία της τεχνολογίας και τα ψηφιακά φίλτρα

Η έντονη παρουσία της τεχνολογίας στην καθημερινή ζωή του ανθρώπου διαμόρφωσε, σε μεγάλο βαθμό, τα σημερινά πρότυπα. Σε αντίθεση με τα παλιά χρόνια, σήμερα η αναγνωρισιμότητα ενός ανθρώπου βασίζεται αρκετά στην εξωτερική του εμφάνιση.

Και καθώς ζούμε σε έναν επιφανειακό κόσμο, πολλά άτομα εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες της τεχνολογίας προς όφελός τους. Τα τελευταία χρόνια, ο καθένας, ανεξαρτήτως ηλικίας, έχει πρόσβαση σε ποικίλες εφαρμογές που προσφέρουν δωρεάν τρόπους επεξεργασίας φωτογραφιών.

Οι φωτογραφίες αυτές, ωστόσο, δεν παύουν να είναι μια ψευδαίσθηση για να ικανοποιηθεί το ευρύ κοινό. Προσεγγίζουν την πραγματικότητα χωρίς να την αντιπροσωπεύουν πλήρως. Οι άνθρωποι, γενικότερα, καταφεύγουν όλο και πιο συχνά σε πλαστικές επεμβάσεις για να πετύχουν την «ιδανική» εμφάνιση. Συγκεκριμένα, το 2020 παρατηρήθηκαν περίπου 7 εκατομμύρια καταγεγραμμένες πλαστικές επεμβάσεις παγκοσμίως, αυξημένες σε σχέση με το 2019 κατά 3%.

Ένα ακόμη φαινόμενο που εμφανίστηκε με την ανάπτυξη της τεχνολογίας είναι τα λεγόμενα «avatars», η ψηφιακή αναπαράσταση, δηλαδή, ενός ανθρώπου. Χρησιμοποιούνται συνήθως ως εικονίδια σε συνομιλίες ή ακόμα και σε διάφορα παιχνίδια:

• Παρ’ όλο που έχουν ανθρωποειδή μορφή, δεν παρουσιάζουν τη ρεαλιστική εμφάνιση ενός πραγματικού ανθρώπου.
• Τις περισσότερες φορές, τα avatars αυτά παρουσιάζονται αψεγάδιαστα και δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα.
• Διαμορφώνονται ανάλογα με τις επιθυμίες του χρήστη, στον οποίο δίνονται άπειρες επιλογές χαρακτηριστικών, επιτρέποντάς του να κατασκευάσει έναν ψεύτικο, «ιδανικό» εαυτό.

Οι επιπτώσεις στην ψυχολογία

Όπως είδαμε, η τεχνολογία όχι μόνο συμβάλλει στην αλλοίωση των προτύπων ομορφιάς, αλλά ταυτόχρονα προσφέρει και τα εργαλεία για την τεχνητή επίτευξή τους. Εντούτοις, έχουν διεξαχθεί πολλές έρευνες που αποδεικνύουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ψυχολογία ενός νέου ανθρώπου:

• Χρόνος στην οθόνη και ψυχική υγεία: Έρευνες δείχνουν ότι οι έφηβοι που χρησιμοποιούν καθημερινά το διαδίκτυο για παρατεταμένες ώρες έχουν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν ψυχολογική δυσφορία.
• Η πίεση του «ιδανικού» σώματος: Σύμφωνα με έρευνες, ένα ποσοστό της τάξης του 36% των νέων δηλώνει διατεθειμένο να κάνει «ό,τι χρειαστεί» για να αποκτήσει το επιθυμητό σώμα, καταφεύγοντας σε εξαντλητικές δίαιτες ή ακόμη και σε χειρουργικές παρεμβάσεις. Από μικρή ηλικία, δηλαδή, εσωτερικεύουν έντονη πίεση για να ταιριάξουν στα πρότυπα αυτά.

Μερικές φορές, οι επιπτώσεις δεν είναι τόσο ευδιάκριτες, καθώς πολλά άτομα επιλέγουν να τις αντιμετωπίζουν σιωπηλά ή να τις αγνοούν. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι παύουν να υπάρχουν. Πολλοί άνθρωποι κοιτάζουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη και δεν είναι ικανοποιημένοι με αυτό που βλέπουν.

Το συμπέρασμα

Αυτή η δυσαρέσκεια προκύπτει αφενός επειδή η σύγχρονη κοινωνία δεν επικροτεί τη φυσικότητα και αφετέρου επειδή η αληθινή εικόνα δεν προβάλλεται σχεδόν καθόλου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η κατάθλιψη και οι έντονες ανασφάλειες είναι πλέον συχνό φαινόμενο σε άτομα που νιώθουν ανεπαρκή με την εμφάνισή τους – ανασφάλειες που καλλιεργούνται από το διαδίκτυο, το κοινωνικό περιβάλλον, ακόμα και από τις οικογενειακές προσδοκίες.

Το φαινόμενο αυτό δύσκολα θα σταματήσει, διότι τα πρότυπα ομορφιάς αλλάζουν συνεχώς από εποχή σε εποχή. Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος που πληροί τις προδιαγραφές για τον «ιδανικό» τύπο ομορφιάς στη δική μας εποχή, δεν σημαίνει ότι θα πληρούσε τις αντίστοιχες προϋποθέσεις στο παρελθόν ή στο μέλλον.

---

Σημείωση: Το παρόν άρθρο εκφράζει την προσωπική ματιά και την κοινωνική έρευνα της αρθρογράφου γύρω από τον αντίκτυπο των ψηφιακών μέσων στη σύγχρονη εικόνα του σώματος. Στόχος του είναι η ευαισθητοποίηση και ο προβληματισμός γύρω από τα μη ρεαλιστικά πρότυπα.